Nga vjelja e ullinjve deri te prodhimi i vajit

Procesi i prodhimit të vajit të ullirit: koha e vjeljes, përpunimi, nxjerrja e vajit dhe kriteret e kategorisë “ekstra i virgjër”.
Përmbajtja
Prodhimi i vajit të ullirit ekstra të virgjër kalon nëpër disa faza. Çdo fazë, nga vjelja deri te ruajtja, ndikon në aromën, shijen dhe cilësinë e vajit. Më poshtë përshkruhet procesi.
1. Vjelja: zgjedhja e momentit
Në Shqipëri, vjelja e ullinjve zakonisht zhvillohet nga tetori deri në dhjetor, sipas varietetit, zonës dhe qëllimit.
- Ullinjtë e vjelë herët, kur ndryshojnë ngjyrë nga jeshile në vjollcë, japin zakonisht më pak vaj, por një vaj më aromatik, të frutshëm dhe me shije pikante.
- Ullinjtë plotësisht të pjekur japin më shumë vaj, me shije më të butë.
Fruti duhet trajtuar me kujdes: kokrrat e shtypura ose të dëmtuara fillojnë të fermentojnë dhe ia ulin cilësinë vajit.
2. Nga ara në fabrikë — sa më shpejt
Pas vjeljes, ora fillon të numërojë. Sa më shumë qëndrojnë ullinjtë të grumbulluar, aq më shumë rritet aciditeti dhe shfaqen defekte në shije. Praktika e mirë është që ullinjtë të përpunohen brenda 24 orëve, të transportuar në arka të ajrosura dhe jo në thasë.
3. Pastrimi dhe larja
Në fabrikë, ullinjtë kalojnë fillimisht nga ndarja e gjetheve dhe degëve, pastaj lahen për të hequr pluhurin dhe papastërtitë.
4. Bluarja
Ullinjtë bluhen bashkë me bërthamën derisa bëhen një brumë i njëtrajtshëm. Bluarja çan qelizat e frutit dhe çliron pikat e vajit.
5. Përzierja (malaksimi)
Brumi përzihet ngadalë për një kohë të caktuar. Gjatë këtij hapi, pikat e vogla të vajit bashkohen në pika më të mëdha, që ndahen më lehtë.
Temperatura këtu ka shumë rëndësi. Termi “i nxjerrë në të ftohtë” (cold extracted), sipas rregullave evropiane, përdoret kur vaji nxirret në temperaturë jo më të lartë se 27 °C — kjo ndihmon në ruajtjen e aromave.
6. Ndarja e vajit
Vaji ndahet nga uji dhe nga pjesët e ngurta të frutit vetëm me mjete mekanike — zakonisht me centrifugë (dekanter), ose me presa në metodën tradicionale. Nuk përdoren tretës apo kimikate.
7. Ruajtja
Vaji i sapoprodhuar lihet të qetësohet ose filtrohet, pastaj ruhet në enë inoksi ose shishe të errëta. Tre armiqtë e vajit të ullirit janë:
- drita,
- nxehtësia,
- ajri.
Çfarë do të thotë “ekstra i virgjër”?
Vaji i ullirit ekstra i virgjër është kategoria më e lartë. Sipas standardeve ndërkombëtare, ai:
- përftohet vetëm me mjete mekanike, pa trajtim kimik;
- ka aciditet të lirë jo më shumë se 0,8%;
- nuk ka defekte në shije dhe aromë, të vlerësuara nga panele profesionale shijuese.
Një vaj i mirë ekstra i virgjër shpesh ka nota të frutit të freskët, një hidhësi të lehtë dhe një ndjesi pikante në fyt — shenja të pranisë së polifenoleve.
Përmbledhje
Vjelje në kohën e duhur, transport i shpejtë, përpunim mekanik në temperaturë të kontrolluar dhe ruajtje larg dritës e nxehtësisë — kështu lind një vaj ulliri ekstra i virgjër. Mësoni më shumë për Fabrikën e Vajit Vishkulli ose na kontaktoni për porosi.



